Di tíchKhu di tích – danh thắng Yên Tử
Khu di tích và danh thắng Yên Tử là quần thể di tích lịch sử – văn hóa quốc gia đặc biệt, tọa lạc tại phường Yên Tử, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Đây là trung tâm Phật giáo lớn nhất Việt Nam, nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập Thiền phái Trúc Lâm vào năm 1299. Quần thể trải dài trên diện tích hơn 2.686 ha, từ chân núi lên đỉnh Yên Tử ở độ cao 1.068m so với mực nước biển. Hệ thống di tích gồm hàng chục ngôi chùa, am, tháp cổ nằm rải rác dọc đường hành hương, trong đó nổi bật nhất là Chùa Trình, Suối Giải Oan, Chùa Hoa Yên, Chùa Một Mái, Chùa Bảo Sái, Tháp Tổ, An Kỳ Sinh và Chùa Đồng trên đỉnh núi — ngôi chùa bằng đồng nguyên khối lớn nhất Việt Nam nặng 70 tấn. Năm 2012, Yên Tử được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn Kiếp Bạc đã được đề cử và đang trong quá trình xét duyệt trở thành Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO. Hàng năm, Yên Tử đón hơn 3 triệu lượt du khách, đặc biệt tập trung vào mùa lễ hội Xuân (từ tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch). Du khách có thể đi cáp treo Tùng Lâm hoặc leo bộ theo đường hành hương truyền thống dài khoảng 6km từ chân núi lên đỉnh.
ChùaChùa Hạ - Tây Yên Tử
Chùa Hạ Tây Yên Tử, còn có tên gọi là Phật Quang Thiền Tự, tọa lạc tại thị trấn Tây Yên Tử, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang, trên sườn phía Tây của dãy núi Yên Tử. Đây là ngôi chùa nằm ở vị trí thấp nhất trong hệ thống bốn cụm chùa của Khu du lịch tâm linh sinh thái Tây Yên Tử, đóng vai trò là điểm khởi đầu cho hành trình hành hương lên đỉnh Yên Tử từ phía Bắc Giang. Chùa Hạ được xây dựng theo lối kiến trúc Phật giáo thời Trần, nổi bật với mái ngói đỏ truyền thống và bậc thang đá dẫn lên điện thờ uy nghiêm. Quần thể kiến trúc gồm nhiều hạng mục quan trọng như cổng Tam Quan, Tiền đường, Thượng điện, nhà Tổ và đặc biệt là tháp chuông Hoa Nghiêm. Ngôi chùa lưu giữ và bảo tồn những di tích lịch sử lâu đời gắn liền với sự hình thành của thiền phái Trúc Lâm vào thời nhà Trần thế kỷ XIII. Nằm ở độ cao khoảng 145m so với mực nước biển, Chùa Hạ là điểm dừng chân lý tưởng trước khi du khách tiếp tục hành trình lên Chùa Trung và Chùa Thượng (Kim Quy) ở độ cao gần 1.000m. Không gian xung quanh chùa được bao bọc bởi rừng nguyên sinh xanh mát. Du khách từ Hà Nội có thể đi theo đường cao tốc Hà Nội - Bắc Giang, rẽ vào tỉnh lộ 293, đi khoảng 70km là đến nơi.
ChùaChùa Đồng Yên Tử
Chùa Đồng là ngôi chùa tọa lạc trên đỉnh cao nhất của dãy Yên Tử ở độ cao 1.068m so với mực nước biển, thuộc thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Đây là ngôi chùa bằng đồng lớn nhất châu Á và cũng là ngôi chùa ở vị trí cao nhất Việt Nam. Chùa Đồng có lịch sử lâu đời, được xây dựng lần đầu tiên vào thời Lê Trung Hưng, khoảng cuối thế kỷ XVII đầu thế kỷ XVIII, do một bà phi của chúa Trịnh cho dựng. Trải qua nhiều lần hư hỏng và tái tạo, ngôi chùa Đồng hiện tại là phiên bản thứ tư, được khánh thành vào ngày 30 tháng 1 năm 2007. Chùa có kiến trúc hình chữ Đinh, dài 4,6m, rộng 3,6m, cao 3,35m, nặng khoảng 70 tấn. Toàn bộ công trình bao gồm chùa, tượng Phật và chuông đều được đúc thủ công hoàn toàn bằng đồng nguyên chất nhập khẩu từ Australia, với 4.000 cấu kiện do 100 thợ đúc đồng lành nghề ở làng nghề Ý Yên, Nam Định thực hiện trong suốt một năm. Hoa văn chạm khắc trên chùa mang đậm phong cách Phật giáo truyền thống, tinh xảo đến từng chi tiết. Năm 2012, Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam và tổ chức Kỷ lục Guinness đã xác lập kỷ lục cho ngôi chùa này. Để lên được Chùa Đồng, du khách có thể đi cáp treo kết hợp leo bộ hoặc leo bộ toàn tuyến khoảng 6.000 bậc đá từ chân núi. Đứng tại Chùa Đồng, du khách được chiêm ngưỡng toàn cảnh vùng Đông Bắc với biển mây bồng bềnh, đặc biệt tuyệt đẹp vào lúc bình minh.
ChùaChùa Yên Tử
Chùa Yên Tử là tên gọi chung cho hệ thống chùa tháp trải dài trên dãy núi Yên Tử thuộc thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, nơi được mệnh danh là đất Tổ Phật giáo Việt Nam. Đây là cái nôi của thiền phái Trúc Lâm — dòng thiền mang bản sắc thuần Việt do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào cuối thế kỷ XIII. Hệ thống chùa Yên Tử bao gồm hàng chục ngôi chùa, am, tháp từ chân núi lên đến đỉnh, tiêu biểu như Chùa Trình (cửa ngõ), Chùa Giải Oan, Chùa Hoa Yên (trung tâm), Chùa Một Mái, Chùa Bảo Sái, Chùa Vân Tiêu và chùa Đồng trên đỉnh núi cao 1.068m. Năm 1293, sau khi nhường ngôi cho con, vua Trần Nhân Tông đã lên Yên Tử xuất gia tu hành, lấy pháp danh Hương Vân Đại Đầu Đà, và sáng lập thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Ba vị tổ của thiền phái là Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang đều gắn bó mật thiết với Yên Tử, biến nơi đây thành trung tâm Phật giáo lớn nhất Việt Nam thời bấy giờ. Quần thể di tích lưu giữ nhiều hiện vật quý giá gồm bia đá, tháp cổ, tượng Phật, mộc bản kinh Phật, phản ánh sự phát triển rực rỡ của Phật giáo Việt Nam qua các triều đại Trần, Lê, Nguyễn. Lễ hội Yên Tử diễn ra hàng năm từ mùng 10 tháng Giêng đến hết tháng 3 Âm lịch, thu hút hàng trăm nghìn Phật tử và du khách thập phương. Năm 2025, Yên Tử đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.
Danh thắngKhu di tích và danh thắng Tây Yên Tử
Khu di tích và danh thắng Tây Yên Tử là quần thể du lịch tâm linh và sinh thái nằm trên sườn phía Tây của dãy núi Yên Tử, thuộc huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang, cách Hà Nội khoảng 140km về phía Đông Bắc. Nơi đây được xây dựng nhằm tái hiện con đường giác ngộ của các vị thiền sư Trúc Lâm, với hệ thống chùa tháp cổ kính mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Trần. Khu danh thắng bao gồm 4 cụm chùa độc lập: Chùa Trình (nơi trình diện), Chùa Hạ (Phật Quang), Chùa Trung và Chùa Thượng (Kim Quy), với các điểm chùa phân bố ở độ cao từ 145m đến gần 1.000m, kết nối lên đến chùa Đồng và tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông trên đỉnh thiêng Yên Tử. Thiền phái Trúc Lâm — dòng thiền mang triết lý thuần Việt do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ XIII — chính là linh hồn của hệ thống núi thiêng Yên Tử, và Tây Yên Tử là con đường mà các thiền sư xưa thường sử dụng để lên đỉnh núi tu hành. Ngoài giá trị tâm linh, Tây Yên Tử còn sở hữu cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp với rừng nguyên sinh, suối trong, thác nước và hệ động thực vật phong phú. Từ năm 2014, tỉnh Bắc Giang đã đầu tư xây dựng khu du lịch tâm linh sinh thái trên tổng diện tích 13,8 ha, bao gồm hệ thống cáp treo, đường bộ và các công trình phụ trợ.
ChùaChùa Hoa Yên
Chùa Hoa Yên là ngôi chùa lớn nhất và quan trọng nhất trong hệ thống chùa tháp trên núi Yên Tử, tọa lạc ở độ cao 535m so với mực nước biển. Chùa có lịch sử hơn 700 năm, ban đầu chỉ là một thảo am nhỏ mang tên Vân Yên, nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông tu tập và thuyết pháp sau khi rời bỏ ngai vàng. Đây chính là trung tâm của Thiền phái Trúc Lâm, nơi ba vị sư tổ Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang từng giảng kinh độ tăng. Đến thời vua Lê Thánh Tông, khi ngự giá thăm chùa, thấy cảnh xuân tươi đẹp với hoa nở rực rỡ khắp nơi, nhà vua đã đổi tên chùa từ Vân Yên thành Hoa Yên, nghĩa là hoa trong khói mây. Từ thời Nhị Tổ Pháp Loa, chùa được xây dựng quy mô lớn với tiền đường, thượng điện thờ Phật, nhà phụ, gác chuông, gác trống, tăng phòng và nhà khách, tạo thành một quần thể kiến trúc bề thế. Cuối năm 2002, chùa Hoa Yên được trùng tu với kết cấu hình chữ Quốc theo lối nội công ngoại quốc, kết hợp hài hòa giữa phong cách kiến trúc cổ điển thời Lý Trần và kiến trúc hiện đại. Trong khuôn viên chùa hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý giá gồm bia đá, tháp cổ và tượng Phật từ thời Trần và thời Lê. Du khách có thể đến chùa Hoa Yên bằng cáp treo tuyến Hoàng Long từ thung lũng Giải Oan hoặc leo bộ theo đường đá khoảng 2 giờ từ chân núi.